Hüseyin Movit

Ermeniler, 12 Mart 1918’de ordumuzun Erzurum'a giri­şinden sonra, daha kanlı ve çok alçakça usullerle Türkleri katliama giriştiler. Yalnız, Sarıkamış - Arpaçayı arasında bu­lunan 52 Türk köyünde silahsız erkekleri ve çoluk - çocuğu cami, merek, aşhane ve ahır gibi büyük yapılarla evlere doldurup, bir yandan gazyağı ve benzinle ateş vererek, bir yan­dan da kapı ve pencerelerden fırlayanları balta, kılıç, süngü ve benzeri kesici nesnelerle, yaylım ateşlerle pek vahşice kır­dılar. 671 nüfuslu (Kars'ın doğu yanındaki) Kaloköyü'nden (Derecik’ten) kurtulabilen 11 kişiden birisi olan AŞIK KAH­RAMAN (1863–1944), bu köyde 360 kişinin bir yere doldu­rularak, 15 Nisan'dan sonra nasıl kırıldığını, şu acıklı desta­nında anmaktadır:

1918 Kaloköyü (Derecik) Kırgınına Ağıt

Ey ağalar nasıl diyem derdimiz

Vardı zulmün sonu Arşa dayandı.

Ermeni, İslâm'ı kırdı, taladı

Mazlumlar âmânı, Arşa dayandı.

Kalo'nun Köyü'nü bastı, ceng açtı

Mitralyoz, tüfekle od, ataş saçtı

Ana: Evlât attı, dağ - taşa kaçtı

Sabiler şivanı, Arşa dayandı.

Mevlâ'nın takdiri erişti başa

Yüz çevirdi, bakmaz kardaş kardaşa

Üç yüz altmış canı yaktı ataşa

Koptu Nuh Tufanı, Arşa dayandı.

Bir cenaze gördüm: Kan olmuş yüzü,

Portlamış kenara sıçramış gözü,

Üçyüz altmış canın sönmemiş közü,

Yanan can dumanı, Arşa dayandı.

Bir Yiğit vurulmuş: Parmaklar, kamış,

Kaçarken Kâfir'e yolu uğramış,

Kâfir tutmuş: Tike, tike doğramış,

Hançer, kılıç yanı, Arşa dayandı.

Bir yiğidi: Vurmuş, yolda koymuşlar,

Can teslim etmeden, deri soymuşlar,

Cep - cep etmiş, yanlarını oymuşlar,

El cepte, figanı Arşa dayandı.

Bir gelini gördüm: Ayağa kalkmış,

Sandım ki, canı var, yüzüme bakmış,

Kâfir, mısmar ile direğe çakmış;

Mısmar, çivi ünü, Arşa dayandı.

Bir hâmile kadın: Davranmış kaça.

Ermeni, eylemiş hep parça, parça

Kılıç ile vurmuş, bölünmüş kalça,

Akan kızıl - kanı, Arşa dayandı.

Çocuğu, karnından çıkartmış, bakar;

Can teslim etmeden, süngüye takar,

Bebeğin fizahı, dağ-taşı yakar,

Dağın, taşın şanı, Arşa dayandı.

Altı yüz altmış can, battı kırıldı;

Çoğu yandı, geri kalan vuruldu,

Bu köyün defteri artık dürüldü,

Hâlinin yamanı, Arşa dayandı.

Tanrı, Ermeni'ye vermiş fırsatı,

Kesti kökümüzü, kırar milleti,

Rûzi - Kıyamet'e kaldı müddeti,

İntikamın günü, Arşa dayandı.

KAHRAMAN, kan ağlar, bu serim duman

Çattı bu zamana, ol Ahir - Zaman,

İslâm'a yâr olsun Ahirette iman,

Kâfirler isyanı, Arşa dayandı.